Bu yazı içeriğinde, eft, havale, fast ya da başka bir şekilde banka yolu ile borç verilen paranın iadesi ile ilgili önemli detaylara yer verilecektir. Detaylı bilgi, avukat ve hukuki danışmanlık için ofisimiz ile iletişime geçilmesi rica olunur.
Günlük hayatta arkadaşlar, akrabalar veya mesai arkadaşları arasında borç alıp vermek oldukça yaygındır. Ancak borç verilen paranın iadesi aşamasında taraflar arasında herhangi bir vade (ödeme günü) kararlaştırılmadığında, hukuki sürecin ne zaman başlatılacağı büyük bir hata payı barındırmaktadır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2024 yılında verdiği güncel bir karar, vadesi belirlenmemiş borçlarda alacaklıların “erken” hareket etmesinin davanın reddine yol açabileceğini açıkça ortaya koymuştur.
Bir alacağın icra takibine veya davaya konu edilebilmesi için o borcun “muaccel” yani ödenebilir aşamaya gelmiş olması gerekir. Türk Borçlar Kanunu’nun 392. maddesi, geri verme zamanı belirlenmemiş ödünç sözleşmelerinde çok özel bir düzenleme getirmiştir.
Kanuna göre; eğer taraflar arasında paranın ne zaman iade edileceğine dair bir tarih belirlenmemişse veya borç alacaklının ilk istemiyle (ihbarıyla) ödenecek şekilde kararlaştırılmamışsa; borçlu, alacaklının ilk isteminden itibaren 6 hafta geçmedikçe borcu geri vermekle yükümlü değildir. Bu husus yasada;
“MADDE 392 – Ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir gün ya da bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir.” şeklinde açıkça belirtilmiştir.
İncelenen son Yargıtay kararına konu olan olayda; bir çalışan, mesai arkadaşına “borç” ve “bitcoin için verilen para” açıklamalarıyla çeşitli tarihlerde ödemeler yapmıştır. Alacaklı taraf, parayı önce WhatsApp üzerinden istemiş, ardından noterden ihtarname göndererek 3 gün içinde ödeme yapılmasını talep etmiştir. Ödeme yapılmaması üzerine hemen icra takibi başlatılmış ve devamında itirazın iptali davası açılmıştır.
Ancak Yargıtay, bu süreçte çok önemli bir eksikliğe dikkat çekmiştir:
6 Hafta Bekleme Zorunluluğu: Alacaklının ilk isteminden (ihtarından) itibaren 6 hafta beklemesi gerektiği, alacağın ancak bu süre sonunda muaccel olacağı belirtilmiştir.
Hukuki Yarar Yokluğu: 6 haftalık süre dolmadan başlatılan takip veya açılan dava, “muaccel olmayan bir alacak” için yapıldığı gerekçesiyle usulden reddedilmelidir.
Dava Şartı Niteliği: Yargıtay, bu 6 haftalık bekleme süresini bir “dava şartı” olarak değerlendirmiş ve bu süreye uyulmamasını hukuki yarar eksikliği olarak görmüştür.
Blog yazımızda, havale eft ile verilen borcun geri alınması ya da havale eft borç geri alma şeklindeki sorgulara konu eylemler hakkında bir kaç açıklamaya da yer vermek istiyoruz. Geçmişte, medyada yer alan haberlere de konu olduğu şekli ile emekli olabilmesi için çocuğun babasına borç para verdiği halde alacağını annesinden talep etmiştir. Bu olayda davacı, babasının emekli olabilmesi için yurt dışından annesine para gönderdiğini iddia etmiş, babasının vefatından sonra ise bu alacağını annesinden talep etmiştir.
Aslında örnekler birbirine benzese de Yargıtay’ın bu konudaki görüşü bellidir. Bu görüşü bir kaç kelime ile özetlemek gerekirse havale bir ödeme vasıtası olup, var olan bir borcun ödendiğini gösterir. Bu karinenin aksi, havaleyi gönderen kişi tarafından ispat olunmalıdır. Uygulamada ise EFT, FAST ve havale şeklinde borç olarak gönderilen para transferlerinin açıklamasına “borç olarak gönderilmiştir” yazılmaması, ileride alacağın tahsili açısından büyük sorun yaratmaktadır.
EFT, havale, FAST ya da başka bir yöntemle borç verilmesi halinde; taraflar arasında yazılı bir ödeme tarihi bulunmuyorsa, aşağıdaki adımların izlenmesi hak kaybını önleyecektir:
Borçluya İhtar Gönderilmesi: Borcun iadesinin talep olunduğu avukat, noter ya da ispatı mümkün bir yöntemle karşı tarafa bildirilmelidir.
Takvime İşaretlenmesi: İhtarın karşı tarafa ulaştığı tarihten itibaren tam 6 hafta (42 gün) beklenmelidir.
Süre Dolduktan Sonra Hukuki Girişimde Bulunulması: İcra takibi veya dava yoluna 6 haftalık bu yasal sürenin dolmasından sonra başlanmalıdır.
Borç verilen paranın iadesi söz konusu olduğunda, genellikle delil olarak dayanılan banka havalesi, FAST veya EFT işlemlerinde paranın gönderiliş nedenine ilişkin bir şerh bulunması gerekmektedir. Aksi halde, parayı gönderen kişinin alıcıya olan borcunu ödediği var sayılmaktadır. Uygulamada ise alacaklılar tarafından, verilen borcun yalnızca Whatsapp mesajları ve tanıkla ispat olunabileceği düşünülmekte ise de yukarıda açıklanan nedenlerle bu düşünce tarzı son derece yanlıştır.
Türk Medeni Kanunu 6. maddesi ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ilgili hükümleri gereğince, paranın ödünç olarak verildiğini ispat yükü davacıya aittir. Bu husus “Madde 6 – Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.” ifadesi ile yasada karşılığını bulmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, benzer olaylarda dava açacak kişilerin ödünç ilişkisini kanıtlamaları gerekmektedir. Aksi durumda davanın açıldığı mahkemelerce reddine karar verilebilecektir. Bu nedenle borç olarak gönderilen paralara ilişkin açıklama kısmına gönderilen paranın gönderilme nedenine ilişkin kayıt konulması son derece önem taşımaktadır.
Birbirine benzer olaylar neticesinde açılan davalara dayanak yapılan banka hesap hareketlerinde, açıklama kısmında paranın borç olarak gönderildiğinin belirtilmesi mutlak önem arz etmektedir. Yukarıda açıklandığı şekli ile, ispat yükünün davacıda (alacaklıda) olması nedeni ile, davalı (borçlu) aksi yöndeki savunmasını ispat ile yükümlü olmayacaktır.
konularındaki hukuki destek ve danışmanlık taleplerinizle ilgili olarak Heper Hukuk ve Danışmanlık Ofisi 08504201155 iletişim hattımızdan hukuk ofisimizle iletişim kurabilirsiniz.